Karara göre; Koruma Amaçlı İmar Planı’nda "Afete Maruz Bölge" olarak tanımlanan hat üzerinde bulunan tüm tarihi yapılar için sunulan onarım, tadilat ve restorasyon talepleri tamamen reddediliyor. Yasal dayanak olarak gösterilen 7269 sayılı "Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun", bölgedeki her türlü fiziki müdahaleyi kilitlerken; asırlık tarih, göz göre göre zamana ve doğa şartlarına yenik düşmeye terk ediliyor.
?Mimarinin Kalbine Vurulan Hukuki Kilit
?Mardin’in simgesi haline gelen, binlerce yıllık geçmişi sırtlayan tescilli konaklar, hanlar ve sivil mimarlık örnekleri; fırtına, yağmur ve iklim şartlarıyla yıpranmaya devam ediyor. Ancak mal sahipleri ya da işletmeciler, dökülen bir taşı yerine koymak, çöken bir çatıyı aktarmak veya yapıyı ayakta tutacak temel güçlendirmeleri yapmak istediklerinde yasal duvara çarpıyor.
?Kanunun "can güvenliği" gerekçesiyle koyduğu onarım yasağı, ironik bir şekilde binaların bakım eksikliğinden dolayı daha da tehlikeli ve metruk hale gelmesine zemin hazırlıyor. Restore edilemeyen, güçlendirilemeyen tarihi miras, günden güne çürüyerek yok olma riskiyle baş başa kalıyor.
?Esnaf ve Turizm Çıkmazda: Kurallara Uymak İsterken Kaçak Duruma Düşmek
?Sadece tarihi doku değil, bölgenin ekonomik kalbi olan turizm ve ticaret sektörü de bu çelişkili mevzuatın mağduru. Afete maruz bölge ilan edilen alan içerisinde faaliyet gösteren işletmeler, ruhsatlandırma süreçlerinde kilitlenen bürokrasi nedeniyle büyük bir hukuki ikilem yaşıyor.
?Tadilata izin verilmeyen, imar meclis kararları ve ruhsat süreçleri dondurulan binalarda hizmet veren esnaf, istemeyerek de olsa "ruhsatsız" konumda çalışmaya zorlanıyor. Vergisini ödemek, işletmesini yasallık çerçevesinde yürütmek isteyen bölge insanı; kanunun getirdiği katı sınırlamalar yüzünden mevzuat karşında çaresiz bırakılıyor ve adeta kanunsuzluğa itiliyor.
?Kaledeki Kaya Islahı Umut Oldu Ama Çözüm İçin Yetersiz Kaldı
?Bölgedeki tehlikeyi bertaraf etmek adına atılan ilk somut adım ise Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 16 Mart 2023 tarihli ve 64 sayılı kararıyla geldi. Mülkiyeti Maliye Hazinesine ait, 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı statüsündeki Mardin Kalesi’nde yürütülecek "Kaya Islahı Uygulaması" projesi kabul edilerek çelik bariyer sistemlerinin kurulması kararlaştırıldı.
?Her ne kadar kaleden düşebilecek kayaların kentin siluetine zarar vermeden engellenmesi projesi ilk etapta sevindirici bir gelişme olarak karşılansa da sahadaki acı gerçeği değiştirmeye yetmiyor. Zira sadece kale yamacındaki kayaların sabitlenmesi; bölgedeki diğer paha biçilmez tarihi eserlerin, tescilli yapıların ve konutların onarımına, restorasyonuna hâlâ izin verilmediği gerçeğini ortadan kaldırmıyor. Yapılan bu teknik müdahale, Mardin’in yıllardır kanayan yarası olan "kuralsızlık ve yetkisizlik" sorununa nihai bir çözüm sunamıyor.
?Artuklu Belediye Başkanı Mehmet Ali Amak: "Sorumluluğu Esnafa Değil, Kilitlenen Bürokratik Engellere Yüklemek Gerekir"
?Bölgede yaşanan bu çelişkili ve kısıtlayıcı tabloya dair bir değerlendirmede bulunan Artuklu Belediye Başkanı Mehmet Ali Amak, yerel yönetimler ile bölge insanının yaşadığı zorunlu çaresizliğe dikkat çekti:
?"Mardin, dünya mirası sayılabilecek eşsiz bir tarihi dokuya ve mimariye sahiptir. Ancak yürürlükteki katı afete maruz bölge mevzuatı ve Kurul kararları, hem belediyemizin hem de mülk sahiplerinin elini kolunu bağlamaktadır. Halkımız ve esnafımız tescilli yapılarını korumak, çatılarını aktarmak, güvenli hale getirmek istiyor; ancak kanunun katı maddeleri önümüze bir duvar gibi dikiliyor.
?Kalede başlatılan kaya ıslahı gibi teknik önlemler kuşkusuz değerlidir ancak sit alanının tamamını kapsayan bir vizyon taşımamaktadır. Yapıya tek bir çivi çakılmasına izin vermeyip, sonra da esnafımızı 'ruhsatsız' ya da 'mevzuata aykırı' ilan etmek hakkaniyetli değildir. İnsanlarımız kurallara uymak isterken kanunsuzluğa itilmektedir. Sayın Bakanlığımızdan ve Koruma Kurullarımızdan beklentimiz; can güvenliğini garanti altına alırken tarihi dokuyu korumamıza ve esnafımızı yasallık zeminine kavuşturmamıza imkân tanıyacak özel, esnek ve hızlı bir düzenlemenin hayata geçirilmesidir. Artuklu Belediyesi olarak tarihi mirasımızı ayağa kaldıracak her türlü çalışmaya hazırız."
?Çözüm Bekleyen Tarih: Güvenlik ile Koruma Atbaşı Yürütülmeli
?Başkan Amak’ın vurguladığı üzere, Mardin Kalesi’ndeki gibi teknik projelerin tüm sit alanını kapsayacak şekilde genişletilmesi ve riskli bölge sınırlarının bir an önce revize edilmesi şart. Bölge halkı, yetkililer ve sivil toplum kuruluşları ortak bir noktada buluşuyor: "Koruma adı altında tarihi yok oluşa terk etmek yerine, güvenliği tesis ederek ihya süreçlerini başlatacak özel bir hukuki düzenleme kurulmalıdır."
?Tarihi kentin dokusunu korurken esnafı ve mülk sahiplerini gayriresmîliğe itmeyen, can güvenliği ile restorasyonu eş zamanlı yürüten kapsayıcı bir koruma modelinin hayata geçirilmesi artık bir tercih değil, Mardin’in geleceği için acil bir zorunluluktur.
