Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye ile ABD'nin CAATSA yaptırımlarının kaldırılması konusunda ortak bir anlayışa sahip olduğunu ancak sürecin zamana bağlı ilerleyeceğini açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın da yaptırımlarla ilgili mesajlarının ardından gözler yeniden CAATSA'ya çevrildi. Peki CAATSA yaptırımları nedir, Türkiye'yi nasıl etkiliyor ve kaldırılması halinde neler değişebilir? İşte detaylar...
CAATSA NEDİR?
CAATSA, İngilizce "Countering America's Adversaries Through Sanctions Act" ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye ise "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası" olarak çevrilmektedir.
ABD, Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından Aralık 2020 itibarıyla CAATSA kapsamında yaptırımları yürürlüğe koydu.
CAATSA YAPTIRIMLARI NELERİ KAPSIYOR?
S-400 tedarikinin ardından ABD Hazine Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı'nı (SSB) yaptırım listesine aldı. Bu kapsamda SSB'nin ABD'den savunma ekipmanı ve teknoloji ihracat lisansı alması engellenirken, uluslararası finans kuruluşlarından kredi kullanmasının da önüne geçildi.
Ayrıca dönemin Savunma Sanayii Başkanı İsmail Demir ile üst düzey yöneticiler Mustafa Alper Deniz, Serhat Gençoğlu ve Faruk Yiğit de yaptırım listesine dahil edildi.
Yaptırım uygulanan kişi ve kurumlara ABD'ye giriş yasağı getirilirken, ABD'de mal varlığı edinmeleri ve Amerikan finans sistemi üzerinden döviz işlemleri yapmaları da kısıtlandı. Bunun yanı sıra ABD kurumlarının yaptırım kapsamındaki kişi ve kuruluşlarla ihale ya da sözleşme yapmasının önü de kapatıldı.
TÜRKİYE-ABD SAVUNMA İLİŞKİLERİ NASIL ETKİLENDİ?
S-400 alımı sonrasında uygulanan CAATSA yaptırımları, Ankara ile Washington arasında savunma alanında önemli bir güven krizine yol açtı. Bu süreçte Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarıldı. Hava kuvvetlerini modernize etmek amacıyla ise 2021 yılında ABD'den 40 adet F-16 savaş uçağı ve 79 modernizasyon kiti talebinde bulundu.
Uzun süre bekleyen bu satış süreci, Türkiye'nin 2024 yılında İsveç'in NATO üyeliğine onay vermesinin ardından ABD Kongresi'nin onayıyla ilerledi.
CAATSA YAPTIRIMLARI KALKARSA NE OLUR?
ABD yönetimi, Haziran ayının son haftasında Türkiye'ye yaklaşık 700 milyon dolar değerinde F-110 savaş uçağı motorlarının satışına yönelik niyet bildiriminde bulundu. Kongre'nin 15 gün içerisinde satışa itiraz etmemesi halinde motorların Türkiye'ye teslim edilmesinin önü açılacak. Söz konusu motorların, Türkiye'nin milli muharip uçağı KAAN projesinde kullanılması planlanıyor.
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması halinde ise Türkiye ile ABD arasındaki savunma sanayii iş birliğinin yeniden güçlenmesi, savunma teknolojileri alanındaki ticaretin genişlemesi ve yeni ortak projelerin hayata geçirilmesi açısından önemli bir adım atılmış olacak. Ancak yaptırımların kaldırılması için ABD'deki hukuki ve siyasi süreçlerin tamamlanması gerekiyor.